28028

الگوي سياست‌گذاري فضايي در مناطق هوشمند (نمونه موردي: منطقه كلان‌شهري تهران)

كارشناسي ارشد

شهرسازي-برنامه‌ريزي منطقه‌اي

1398

1401/08/29

دكتر مصطفي بهزادفر

دكتر احمد خليلي

معماري و شهرسازي

امروزه نقش تعيين كننده‌ي علم و فناوري در رشد و توسعه كشورها و ارتباط بسيار نزديك توسعه اقتصادي با ظرفيت يك كشور در توليد دانش و استفاده از دانش به يك باور عمومي تبديل‌شده است. مناطق هوشمند با بهره‌گيري از دانش و فناوري و امكانات ICT، به‌عنوان ابزاري براي ارتقاي توليد، ترويج همكاري در تحقيق و نوآوري، و بالا رفتن زنجيره ارزش جهاني مناطق معرفي مي‌شوند و هم سو با رويكرد برنامه‌ريزي پايداري، از راهكارهاي توسعه‌ي مناطق مخصوصاً در كشورهاي درحال‌توسعه مي‌باشند. موضوع مناطق هوشمند مفهوم نوظهوري است كه اين پژوهش ابتدا سعي در تعريف و شناخت اين مفهوم دارد. سپس با توجه به اهميت بعد كالبدي و فضايي در اين‌گونه مناطق، سياست‌گذاري‌هاي فضايي در اين مناطق به مفهوم عام جهاني و در نهايت در مورد منطقه كلان‌شهري تهران موردبررسي قرار مي‌گيرد. به‌طوركلي اين پژوهش سه هدف اصلي را دنبال مي‌كند: استخراج گونه‌ها و عملكردهاي اصلي مناطق هوشمند به مفهوم عام در جهان، سنجش وضعيت منطقه كلان‌شهري تهران بر اساس تطابق با شاخص‌هاي(پيشران‌هاي توسعه) مرتبط با اين عملكردها در مناطق هوشمند و درنهايت ارائه‌ي الگوي سياست‌گذاري فضايي در منطقه كلان‌شهري تهران بر اساس اصول و عملكردهاي اصلي مناطق هوشمند. كه دستيابي به اين اهداف در قالب پنج فصل ارائه‌شده است. در اين راستا با توجه به اينكه اين پژوهش به دنبال محصولي عملي در زمينه واقعي و منشأ الگويي در مناطق هوشمند مي‌باشد، مي‌توان ردپاي فلسفه عمل‌گرايي را در اين پژوهش جست‌وجو كرد و پژوهشي توسعه‌اي مي‌باشد و ماهيت كاربردي داشته و تلاش مي‌كند با گسترش و توسعه دانش به معضل و مشكلي عملي در برنامه‌ريزي فضايي مناطق هوشمند پاسخ دهد. جهت گردآوري داده‌ها در اين پژوهش از مطالعات كتابخانه‌اي، كتب، مقالات و اسناد استفاده‌شده است. بدين‌صورت كه ابتدا با استفاده از مطالعات كتابخانه‌اي، كتب و مقالات، مباني نظري و تجربي پيرامون مناطق هوشمند مورد بررسي قرارگرفته و 10 گونه منطقه هوشمند و22 زون عملكردي اصلي مناطق هوشمند به مفهوم عام در جهان ارائه مي‌شود. در ادامه با بهره‌گيري از مباني نظري و تجربي و اسناد فرادست و با استفاده از روش‌هاي آينده‌پژوهي، سناريونويسي، تحليل سلسله مراتبي(AHP) و روش ﻓﺎزي و خوشه‌بندي آن ﺑﺮ اﺳﺎس ﻓﺎﺻﻠﻪ اﻗﻠﻴﺪﺳﻲ ابتدا پيشران‌هاي كليدي و اثرگذار بر توسعه‌ منطقه هوشمند تهران و آينده‌هاي محتمل در اين منطقه تعيين مي‌گردند و درنهايت سناريوي ايجاد دو گونه منطقه هوشمند اقتصادي و توسعه يكپارچه روستايي با 9 زون عملكردي براي منطقه كلان‌شهري تهران متصور مي‌گردد. و در پايان پهنه‌هايي از منطقه كلان‌شهري تهران كه قابليت استقرار اين 9 زون عملكردي را دارند نمايش داده مي‌شوند.

1401/12/15

Spatial policy-making model in smart regions (Case study: Tehran metropolitan region)

11/20/2023 12:00:00 AM

Today, the determining role of science and technology in the growth and development of countries and the very close relationship between economic development and the capacity of a country in producing knowledge and using knowledge has become a general belief. Using knowledge and technology and ICT facilities, smart regions are introduced as a tool to improve production, promote cooperation in research and innovation, and increase the global value chain of regions and in line with the approach of sustainability planning, they are one of the solutions for the development of regions, especially in developing countries. The topic of smart regions is an emerging concept that this research first tries to define and understand this concept. Then, due to the importance of the physical and spatial dimension in such regions, the spatial policies in these regions are examined in a general global sense and finally in the case of the metropolitan region of Tehran. In general, this research pursues three main goals: Extracting the types and main functions of smart regions in the general sense in the world, Assessing the status of the metropolitan region of Tehran based on compliance with indicators (development drivers) related to these functions in smart regions And finally, presenting the model of spatial policy-making in the metropolitan region of Tehran based on the main principles and functions of smart regions. Achieving these goals is presented in the form of five chapters. In this regard, considering that this research is looking for a practical product in the real field and the origin of a model in smart regions, it is possible to find traces of the philosophy of pragmatism in this research, and it is a developmental research and has an applied nature and it tries to respond to the dilemma and practical problem in the spatial planning of smart regions by spreading and developing knowledge. To collect data in this research, library studies, books, articles and documents were used. In this way, first, using library studies, books and articles, the theoretical and experimental foundations of smart regions are examined and 10 types of smart regions and 22 main functional zones of smart regions are presented in the general sense in the world .In the following, by using the theoretical and experimental foundations and available documents and using the methods of future research, scenario planning, analytical hierarchy process (AHP) and the fuzzy method and its clustering based on the Euclidean distance, firstly, the key drivers and effects on the development of Tehran's smart region and possible futures are determined in this region. Finally, the scenario of creating two types of smart economic region and smart region of integrated rural development with 9 functional zones is envisioned for the metropolitan region of Tehran. And at the end, areas of the metropolitan region of Tehran that have the ability to establish these 9 functional zones are displayed.

گونه‌شناسي , مناطق هوشمند , سياست‌گذاري فضايي , زون عملكردي , منطقه كلان‌شهري تهران

typology , smart regions , spatial policy-making , functional zone , metropolitan region of Tehran

Sara Ghojavand

Dr. Mostafa Behzadfar