28289

طراحي مسكن با رويكرد مشاركتي؛ نمونۀ موردي محلۀ فرحزاد تهران

كارشناسي ارشد

مهندسي معماري - معماري مسكن

1397

1401/9/9

دكتر سيدعباس يزدانفر؛ دكتر نداسادات صحراگرد منفرد

مهندسي معماري و شهرسازي

عماري (و طراحي) مشاركتي علي‌رغم موفقيتها و دستاوردها با سوالات و چالشهاي زيادي روبروست؛ مانند پرسشهايي مهم دربارۀ روشهاي مشاركت. معيار انتخاب، شيوۀ اجرا، مناسب‌سازي، كاركرد و ميزان تأثير اين روشها برخي از پرسشهاي اين حوزه هستند. سؤال پژوهش حاضر اينست كه در انجام يك طراحي مشاركتي در حوزۀ معماري مسكوني، از چه روشها يا فرآيندهايي استفاده مي‌شود؟ هدف اين پژوهش، گزارش و بررسي اين روشهاي براي تسهيلِ آماده‌سازي و اجراي فرآيندهاي معماري مشاركتي در حوزۀ مسكن است. در مرور ادبيات، چيستي مشاركت و رويكرد مشاركتي در طراحي، زمينۀ شكلگيري تاريخي و اهم نظريات آن مرور شده است. همچنين از حيث چگونگي انجام مشاركت، به توضيح نقش مشاركت‌كنندگان، گونه‌هاي مشاركت، موانع آن، و برخي فرآيندها و روشهاي مشاركتي پرداخته شده است. در پايان اين فصل با مشخص شدن اينكه روش مدوني براي طراحي مشاركتي وجود ندارد، تلاش شد در فصل سوم يك روش نظام‌مند مبتني بر روش تحقيق استخراج شود. روش تحقيق پژوهش حاضر، شامل دو بخش است. در بخش اول با مرور سيستماتيك مقالات مرتبط، فعاليتها، روشها و فرآيندهاي مشاركت گزارش و بررسي شده‌اند. در اين بخش كليدواژه‌هاي مرتبط با طراحي مشاركتي در پايگاه‌هاي اطلاعاتي جستجو شده و پس از خروج مقالات نامرتبط و غربالگري مقالات بر حسب موضوع و ارتباطشان با هدف پژوهش حاضر، از ميان منابع نهايي، روشهاي مشاركت استخراج و بررسي شده‌اند. سپس، از بررسي كيفي و تحليل نتايج مرور سيستماتيك، يك فرآيند مشاركتيِ چهار گامي ارائه شده است تا مبناي طراحي مشاركتي مسكن قرار گيرد. اين گامها به ترتيب آشنايي، بررسي وضع موجود، طراحي، و بازبيني نام دارند. در گام اول (آشنايي) براي آشنايي و ايجاد اعتماد بين طراح و مشاركت‌كننده از يك مصاحبۀ نيمه‌ساختاريافته استفاده مي‌شود. در گام دوم (بررسي وضع موجود) فضاهاي خانۀ كنوني فرد با تكنيك دسته‌بندي (Sorting Task) بررسي شده و در گام سوم (طراحي) يك طراحي اوليه براي خانۀ مطلوب با مشاركت وي از طريق تكنيك موقعيت‌يابي (Location Task) ايجاد مي‌شود. براي تكميل اين گام از فعاليت طراحي به كمك مبلمانِ كوچك‌مقياس نيز كمك گرفته شده است. در گام آخر (بازبيني) طراحي‌هاي آماده‌شده به فرد ارائه مي‌گردد تا نظرات نهايي او بيان و اعمال شود. فرآيند به دست آمده در طراحي مسكن در محلۀ فرحزاد تحت آزمون قرار گرفته است. در اين فرآيند 7 نفر از اهالي فرحزاد (3نفر بزرگسال و 4نفر نوجوان) همكاري داشتند و براساس ديدگاهها و سلايقشان يك طرح مسكوني براي خانۀ هر يك آماده شده است. مشاهدات و نتايج انجام اين فرآيند حاكي از آنست كه مشاركت فعال افراد بخصوص در گام سوم كه متشكل از تكنيك موقعيت‌يابي و طراحي با مبلمانِ كوچك‌مقياس است بيشترين ميزان رضايت مشاركت‌كنندگان را در پي داشته است.

1402/02/31

Participatory Residential Architecture

11/30/2023 12:00:00 AM

Participation is now a well-established approach in different scientific fields and has robust theoretical and practical support. But despite its merits and successes, it is facing many questions and challenges. Some important questions are about participation techniques, methods, and processes. There is a wide range of techniques and methods in participation reports, articles, and resources. However, they are not collected properly and a participatory designer has too many choices which may lead to confusion. Also, their implementation, appropriation, and effectiveness are important aspects to consider but are usually ignored or not reported. This thesis is a first step in collecting and reporting participation methods in order to facilitate participatory design and architecture by providing a list of said methods to choose and adapt due to the project at hand. In literature review, with an analytical method, the nature of participation, its origin and different theories about participation are reviewed. Then implantation of participation is covered by discussing participant groups, participation types, obstacles in the way and some participation processes and methods. Lastly, the relation of participation, research and design is discussed to show the importance of the question and objective of this research. This research has a two-step methodology. Firstly, it uses a systematic review method to collect and analyze recently used participation techniques, methods, and processes to help other participatory designers choose proper participation techniques and methods and design their participation processes and projects in residential architecture. The collected data is extracted from articles indexed in Scopus & Web of Science between 2000 and 2021, using Participatory Design, Participatory Planning, Urban Participation, Participation Tools, and Participation Methods as keywords, in titles, or in abstracts. After screening, these methods and processes are extracted and analyzed. Then, combining some of the findings, a participatory design process in four steps is recommended. The four steps are: getting to know, current situation assessment, design, and feedback and modification. Finally, this suggested process is tested in Farahzad neighborhood of Tehran. 7 residents of Farahzad participated in the process of designing their own houses. The observations and results confirm that active participation of residents in designing their environment has a positive influence on the quality of said environment.

معماري و طراحي مشاركتي , فرآيند مشاركت , روشهاي مشاركت , فعاليتها و ابزارهاي مشاركتي , معماري مسكوني

Participatory Architecture , Participatory Design , Participation Process , Participation methods , Participation Tools and Techniques , Residential Architecture

Ali Asghar Abdolkarimi

Dr. Seyyed Abbas Yazdanfar; Dr. Neda Sadat Sahragard Monfared