28344

طراحي مركز محله باهنر بوشهر با تاكيد بر اصول شهرسازي بومي

كارشناسي ارشد

طراحي شهري

1399

1402/2/24

دكتر مهران علي الحسابي

معماري و شهرسازي

محلات همواره در نظام شهرسازي ايران و جهان، از بنيادي‌ترين اركان شهرها محسوب مي‌شدند كه به صورت ارگانيك و مبتني بر بستر و زمينه‌ و ويژگي‌هاي بومي و با دلايل مختلف اجتماعي، فرهنگي، تاريخي و ... به وجود مي‌آمدند. همچنين يكي از ساختارهاي مهم محله‌اي كه همواره در شهرسازي بومي و سنتي ايران اهميت داشته اما امروزه به دست فراموشي سپرده شده‌است، مركز محله‌ مي‌باشد. اين مراكز داراي كاركردهايي متفاوت بوده‌اند و علاوه بر ارائه خدمات مورد نياز ساكنين، با در نظرگرفتن عملكردها و فعاليت‌هاي گوناگون فرهنگي، مذهبي، تجاري، رفاهي و ...، فضا را در طول زمان زنده نگه مي‌داشتند، زمينه پيوند و ارتباطات اجتماعي-فرهنگي را فراهم مي‌آورند و موجب تقويت و تحكيم پيوند ميان ساكنين و افزايش حس تعلق آنان نسبت به محله بودند. با اين حال در چند دهه‌ي اخير و به دنبال ورود مدرنيسم در ايران، بسياري از مراكز محلات كاركردهاي اجتماعي، خدماتي و ارتباطي خود را از دست دادند و به دنبال آن مسائل و مشكلات بسياري همچون كاهش انسجام اجتماعي، سرزندگي و ... به وجود آمد. همچنين در اين خصوص مي‌توان عنوان كرد كه طرح‌هاي توسعه‌ شهري نيز بي‌توجه به زمينه و شرايط بومي شكل‌گرفتند و اين امر موجب از بين رفتن نقش اين مراكز به عنوان يكي از گره‌هاي اصلي اجتماعي و خدماتي در ساختار محلات شده‌است، به طوري كه در اين محلات شاهد پراكندگي خدمات و كاهش روابط و انسجام اجتماعي ميان ساكنين مي‌باشيم. به علاوه سيماي كالبدي محلات و به تبع آن مراكز محله‌اي در ساختارهاي جديد شهري با هويت بومي منطقه هماهنگي ندارد و به مسائل زيست‌محيطي و تامين آسايش اقليمي براي ساكنين جهت حضورپذيري هرچه بيشتر آن‌ها نيز توجهي درخور صورت نگرفته‌است. شهر بوشهر نيز به عنوان يكي از شهرهاي ايران كه داراي گنجينه‌اي ارزشمند از معماري و شهرسازي بومي است، از اين مسئله مستثني نمي‌باشد و ساختارهاي جديد شهري آن، همچون محله‌ي باهنر با مسائل مطرح شده مواجه مي‌باشد. به همين منظور پژوهش حاضر در چنين شرايطي كه محلات و مراكز محله‌اي دچار زوال و نابودي شده‌اند و ارزش‌ها و آموزه‌هاي بومي در پي فراموشي و از بين رفتن مي‌باشند، با هدف طراحي مركز محله باهنر در ساختار جديد شهر بوشهر با تاكيد بر اصول شهرسازي بومي مورد بررسي قرار گرفت و در اين راستا از روش «توصيفي-تحليلي» بهره‌ گرفته‌ شده‌است. ضمن انجام اين تحقيق معيارهاي طراحي مركز محله با تاكيد بر اصول شهرسازي بومي همچون انسجام كالبدي، تعادل، سرزندگي اجتماعي، حس تعلق خاطر، سازگاري با اقليم و ... در قالب پنج بعد كالبدي، اجتماعي-فرهنگي، ادراكي، زيست‌محيطي و اقتصادي شناسايي شده و ابتدا چگونگي تبلور آن‌ها در مركز محله‌ي كوتي در بافت قديم بوشهر بررسي گرديد و سپس وضعيت هر كدام از معيارها در محله‌ و مركز محله‌ي باهنر در ساختار جديد سنجيده ‌شده‌است. به صورت كلي نتايج حاصل از اين پژوهش حاكي از آن است كه ساختارهاي جديد شهري همچون محله باهنر از يك طرف در يكي از مهمترين ساختارهاي محله‌اي خود يعني مركز محله دچار ضعف و كاستي هستند و اين مراكز آنگونه كه بايد، در آن‌ها شكل نگرفته‌است و از طرف ديگر نيز به زمينه و ارزش‌هاي بومي خود بي‌توجه بوده‌اند. بنابراين جهت دستيابي به مركز محله‌اي مطلوب سعي گرديد تا راهنماي طراحي مركز محله مطابق با اصول شهرسازي بومي بوشهر به عنوان سندي راهنما تدوين گردد و از راهكارهاي طراحي بهره گرفته شد و مركز محله‌ي باهنر با توجه به آموزه‌هاي شهرسازي بومي بوشهر به صورت سه بعدي و به عنوان مصداقي از مسئله موجود طراحي گرديد. از اين رو به نظر مي‌رسد بهره‌گيري از اين اصول و آموزه‌هاي بومي متناسب با نيازهاي امروزي ساكنين مي‌تواند موجب ارتقا كيفيت‌هاي محيطي و انساني در محلات و مراكز محله گردد و از طرف ديگر اين آموزه‌ها و اصول ارزشمند كه به دست فراموشي سپرده شده‌اند، حفظ و احيا مي‌شوند و به نسل‌هاي بعد نيز منتقل مي‌گردند.

1402/03/16

Designing the center of Bahonar neighborhood with emphasis on the principles of vernacular urbanism

5/13/2024 12:00:00 AM

Neighborhoods are consistently considered as one of the most fundamental elements of cities in the urban planning system of Iran and the world, which were created organically and based on the context and vernacular characteristics and with various social, cultural, historical, etc. reasons. Also, one of the important structures of the neighborhood, which has always been important in the vernacular and traditional urbanism of Iran, but has been forgotten nowadays, is the center of the neighborhood. These Neighborhood centers had different functions and in addition to providing the services needed by the residents, by considering various cultural, religious, and commercial, welfare, etc. functions and activities. They keep the places alive over time, provide the context of social-cultural connection and communication, and strengthen and consolidate the link between the residents and increase the sense of belonging to the neighborhood. However, in the last few decades and following the arrival of modernism in Iran, many neighborhood centers lost their social, service and communication functions. And the new structures of the city were also developed without paying attention to their native context and after that, many issues and problems arose, such as the reduction of social cohesion, vitality, sense of belonging and place identity, etc. Also, in this regard, it can be said that the urban development plans were considered without regard to the context and vernacular conditions, and this has caused the loss of the role of these centers as one of the main social and service nodes in the structure of the neighborhoods, so that in these neighborhoods we witness Dispersion of services and reduction of relations and social cohesion among residents. In addition, the physical appearance of neighborhoods and, consequently, neighborhood centers in new urban structures is not in harmony with the native identity of the region, and environmental issues and providing climate comfort for residents have not been given due attention. For this purpose, the present research is conducted in such a situation that neighborhoods and neighborhood centers have deteriorated and vernacular values and instruction to be forgotten and destroyed, was investigated with the aim of designing neighborhood centers in new urban structures with an emphasis on the principles of local urban planning and in this regard, the "descriptive-analytical" method has been used. The information required for this research was extracted through library and field studies methods and analyzed using SWOT technique and SPSS software. While conducting this research, the neighborhood center design criteria with emphasis on the principles of vernacular urbanism such as physical cohesion, balance, social vitality, sense of belonging, adaptation to the climate, etc., were identified in the form of five physical, socio-cultural, perceptual, environmental and economic dimensions. And first, how they crystallized in the center of Kuti neighborhood in the old context of Bushehr was investigated and then the status of each of the criteria in the neighborhood and the center of Bahonar neighborhood has been considered in the new structure. In general, the results of this research indicate that new urban structures such as Bahonar neighborhood have weaknesses in one of their most important neighborhood structures, namely the neighborhood center, and these centers have not been developed as they should be and on the other hand, they have care to their vernacular context and values. Therefore, in order to achieve a desirable neighborhood center, an attempt was made to compile a neighborhood center design guide in accordance with Bushehr native urban planning principles as a guide document. And the design solutions were used and the center of Bahonar neighborhood was designed and as an example of the existing problem according to the teachings of vernacular urbanism of Bushehr. Therefore, it seems that using these local principles and teachings in accordance with the current needs of the residents can improve the environmental and human qualities in the neighborhoods and neighborhood centers. And on the other hand, these valuable instruction and principles that have been forgotten are preserved and revived and passed on to the next generations.

شهرسازي بومي , محلات سنتي , محله , مركز محله , محله باهنر , محله كوتي , بوشهر

Vernacular Urbanism , Traditional Neighborhood , Neighborhood , Neighborhood center , Bahonar neighborhood , Kuti neighborhood , bushehr

Nastaran Narimani

Mehran Alalhesabi