28748

ارائه راهكارهاي طراحانه براي ارتقاء تاب آوري اجتماعي (مطالعه موردي: محله امام زاده قاسم تهران)

كارشناسي ارشد

طراحي شهري

1399

1402/4/19

سيد عبدالهادي دانشپور

محمد صالح شكوهي بيدهندي

مهندسي معماري و شهرسازي

افزايش گسترده بلايا و مخاطرات طبيعي و انساني به چالشي براي پايداري جوامع تبديل شده و پيامدهاي آن موجب توجه بيشتر به مسئله مديريت بحران و پيشگيري و بازيابي از خطر مي شود. از اين رو مفهوم تاب آوري كه ارتباط مستقيم با ظرفيت هاي تغيير از طريق توجه به قابليت هاي دروني جامعه و ساز و كار هاي يادگيري اعضا دارد، به صورت رويكردي فرآيند محور مورد توجه قرار گرفته است. تاب آوري اجتماعي به عنوان يكي از ابعاد تاب آوري به نقش سرمايه هاي اجتماعي و توانايي نهاد ها و شبكه ها و ارتباطات اجتماعي براي دست يافتن به مهم ترين هدف تاب آوري يعني انعطاف پذيري تاكيد دارد. با توجه به آن كه سرمايه هاي اجتماعي جوامع در بستر مكان ارتقاء مي يابد، نقش طراحي شهري به دليل تمركز بر ارتباط مستقيم انسان و مكان، برجسته مي شود. طراحي شهري تاب آور با اعمال مداخلات مثبت، سرمايه هاي اجتماعي را احياء كرده و به ايجاد ظرفيت ها، سازگاري و امكان تغيير ظرفيت ها مي پردازد تا جامعه بتواند شوك ها و ضربه هاي وارده را تحمل كرده و توانايي بازگشت و يا امكان تغيير و سازگاري را در خود ايجاد كند. بدين منظور محله امام زاده قاسم تهران داراي بافتي تاريخي است كه هسته كهن آن با مركزيت امام زاده داراي ارزش و ويژگي هاي خاصي مانند ساختار و انسجام اجتماعي بالا، هويت مذهبي ويژه بوده است. ليكن اين سكونتگاه روستايي با گذشت زمان و اعمال مداخلات كالبدي گسترده با هدف رشد سريع شهر به يكي از محلات شهري تبديل گشته است. از مهم ترين پيامدهاي چنين تحولي تغيير بافت اجتماعي و تضعيف سرمايه هاي اجتماعي بوده كه با كمتر شدن تعداد ساكنين اصلي و قديمي محله مفاهيمي چون حس تعلق، حس مكان، هويت مكاني و شخصيت كالبدي در كنار مفاهيم مرتبط با سرمايه اجتماعي چون تعاملات، مشاركت، اعتماد و... نيز تضعيف شده است. به علاوه چنين محله اي ديگر در مقابل خطرات و بحران هاي محيطي بالقوه خود هم چون قرار گيري روي گسل هاي اصلي شهر، مجاورت با مسيل، ساخت و سازهاي گسترده و غير اصولي و... مقاومت و تاب آوري لازم را نخواهد داشت و نيازمند اعمال مداخلات طراحانه جديد براي ارتقاء تاب آوري اجتماعي محله مي باشد. هدف اصلي اين پژوهش شناسايي معيارها و شاخص هاي موثر براي ارائه راهكار هاي طراحانه به منظور ارتقاء تاب آوري اجتماعي در محدوده مورد مطالعه مي باشد. بدين منظور با استفاده از روش كتابخانه اي و اسنادي به بررسي منابع موجود جهت استخراج معيارها و شاخص هاي اصلي و موثر براي ارتقاء تاب آوري اجتماعي پرداخته شد. سپس مدل مفهومي تحقيق با استفاده از روش قياسي ارائه گرديد. در ادامه فرآيند پژوهش به منظور گزينش و غربالگري شاخص هاي استخراج شده با استفاده از مصاحبه هاي نيمه ساختار يافته و شيوه تحليل محتواي استقرايي، شاخص هاي منتخب طراحي شهري به منظور ارتقاء تاب آوري اجتماعي به دست آمد. سرانجام با استفاده از جنبه هاي مشترك ميان تاب آوري اجتماعي و طراحي شهري، موثرترين شاخص ها و كيفيت هاي طراحي شهري بر ارتقاء تاب آوري اجتماعي در قالب چند اصل در بخش طراحي طبقه بندي شد. نتايج پژوهش نشان مي دهد كيفيت هاي طراحي شهري منتخب مانند ارتقاء تعاملات اجتماعي، ايمني و امنيت، حس تعلق، كيفيت فضاهاي همگاني و قرارگاه هاي رفتاري، همه شمولي، انعطاف پذيري، بسترهاي آگاهي دهنده،كيفيت هاي كالبدي و محيط زيستي محله مي تواند موجب ارتقاء تاب آوري اجتماعي شود. اين راهكارها در محله امام زاده قاسم با ايجاد فضاهاي جمعي و آموزشي و احياء فضاهاي فرهنگي مي توان به ارتقاء آگاهي و يادگيري جمعي براي درك خطر دست يافت. همچنين با احياء فضاهاي باز عمومي و تزريق فعاليت هاي متناسب مي توان به ارتقاء قرارگاه هاي رفتاري و سرمايه هاي اجتماعي از طريق افزايش تعاملات و ارتباطات در بستر قرارگاه هاي رفتاري ذكر شده پرداخت. چنين جامعه اي ظرفيت تغيير را در خود ايجاد كرده و با سرعتي بالاتر به واكنش و بازيابي از بحران ها و خطرات مي رسد. واژگان كليدي: تاب آوري، تاب آوري اجتماعي، طراحي شهري تاب آور، محله امام زاده قاسم

1402/06/17

provide design solutions to promote social resilience (case study:imamzadeh ghasem neighborhood of tehran)

7/9/2024 12:00:00 AM

Widespread increase of natural and human disasters and hazards has become a challenge for the sustainability of societies and its consequences cause more attention to the issue of crisis management and prevention and recovery from danger. Hence, the concept of resilience, which is directly related to the capacities of change through attention to the internal capabilities of society and the learning mechanisms of members, has been considered as a process-oriented approach.Social resilience as one of the dimensions of resilience emphasizes the role of social capitals and the ability of institutions, networks and social connections to achieve the most important goal of resilience: resilience. Considering that the social capitals of societies are promoted in the context of location, the role of urban design is highlighted due to the focus on the direct relationship between man and place. Resilient urban design by applying positive interventions revitalizes social capital and creates capacities, adaptations and the possibility of changing capacities so that the society can withstand the shocks and blows and the ability to return or the possibility of change and adaptation in itself. For this purpose, Tehran's Imamzadeh Ghasem neighborhood has a historical texture whose ancient core with Imamzadeh's centrality has special values and characteristics such as high social structure and cohesion, special religious identity.However, this rural settlement has become one of the urban neighborhoods with the aim of rapid growth of the city with the passage of time and extensive physical interventions. One of the most important consequences of such a development is the change of social fabric and the weakening of social capitals, which with the reduction of the number of original and old residents of the neighborhood, concepts such as belonging, sense of place, spatial identity and physical personality along with concepts related to social capital such as interactions, participation, trust, etc. It is also weakened.In addition, such a neighborhood is faced with potential environmental hazards and crises such as being located on the main faults of the city, proximity to floods, extensive and unprincipled construction, etc. It will not have the necessary resistance and resilience and will require new design interventions to improve the social resilience of the neighborhood.The main objective of this study is to identify effective criteria and indicators to provide design solutions to enhance social resilience in the study area. For this purpose, using library and documentary methods, the available resources were investigated to extract the main and effective criteria and indicators for promoting social resilience. Then the conceptual model of the research was presented using deductive method. In order to select and screen the extracted indices by semi-structured interviews and inductive content analysis, selected urban design indicators were obtained in order to enhance social resilience.Finally, using the common aspects between social resilience and urban design, the most effective indicators and qualities of urban design on promoting social resilience were classified as several principles in the design section. The results show that the quality of selected urban design such as promoting social interactions, safety and security, sense of belonging, quality of public spaces and behavioral camps, inclusiveness, flexibility, informative beds, physical and environmental qualities of the neighborhood can promote social resilience. These solutions in the Imamzadeh Ghasem neighborhood can be achieved by creating communal and educational spaces and reviving cultural spaces to promote collective awareness and learning for risk perception. Also, by reviving public open spaces and injecting appropriate activities, promotion of behavioral bases and social capital can be done through increasing interactions and communication in the context of mentioned behavioral bases. Such a society develops the capacity for change and responds at a faster rate to respond and recover from crises and dangers.Keywords: resilience, social resilience, resilient urban design, Emamzadeh ghassem neighborhood

تاب آوري , تاب آوري اجتماعي , طراحي شهري تاب آور , محله امام زاده قاسم

resilience , social resilience , resilient urban design , imamzadeh ghasem neighborhood

yasaman as'adi

seyed abdolhadi daneshpour