30707

بررسي مطلوبيت فضاي شهري مال‌ها در مقايسه با بازار¬هاي سنّتي و راهكارهاي ارتقاي آن مورد كاوي: بازار كفّاش¬ها و كوروش مال در تهران

كارشناسي ارشد

برنامه ريزي شهري

1400

1402/11/08

رضا خيرالدين

سيد عبدالهادي دانشپور

دانشكده معماري و شهرسازي

فضاهاي شهري در طول تاريخ بشر همواره از عناصر مهم يك شهر بوده است. فضاي شهري مفهومي فراتر از يك فضاي معمولي است به گونه‌‌اي كه علاوه بر خصيصه‌‌هاي كلّي يك فضا، معيار‌هاي زيبايي شناختي، ارزش‌‌هاي پيچيده اقتصادي و اجتماعي را نيز شامل مي‌شود. وجود فضاهاي شهري صرفا نمي توانند شهرها را قابل زندگي و داراي مدنيت سازند، بلكه لازم است داراي ويژگي‌ها و معيارهايي باشد كه سبب مطلوبيت اين فضاها گردد. مطلوبيت يك فضاي شهري نيازمند توجه توامان به عوامل كالبدي و غيركالبدي است كه هم محيط فيزيكي و هم محتوا را در برگيرد، در اين صورت است كه شهروندان علاوه بر فعاليت‌هاي اجباري، تمايل دارند كه ساعت‌ها در اين فضاها حضور داشته، تعاملات اجتماعي برقرار سازند و سرگرم فعاليت‌هاي تفريحي باشند. بازار‌‌هاي سنتي روزگاري به عنوان يكي از فضاهاي عمومي پر رونق در شهرها بود‌‌ه‌اند و نقش نيرومندي در تحولات اجتماعي و سياسي بازي كرد‌‌ه‌اند. بازار علاوه بر فضايي براي خريد و فروش كالاها و خدمات به عنوان يك فضاي شهري، كاركردهاي متعددي را براي شهر انجام ‌‌مي‌داد. كاركرد‌‌هايي مانند محلي براي اجتماع، جشن ها و مراسمات آييني، محل داد و ستد، كانون شورش‌‌ها و اعتصابات، محل انتشار اطلاعات، آشنايي و مراودات اجتماعي. با گذشت زمان و در فرآيند گذار از سنت به مدرنيته شكل و مفهوم بازار در شهر‌ها تغيير پيدا كرده و در حال حاضر كاركرد اين فضاها به عنوان فضاي شهري كم¬رنگ شده است. امروزه اين فضاها جاي خود را به مال‌‌ها و مراكز تجاري چند منظوره داده‌اند. با رشد روز افزون مال‌‌ها سليقه مردم تغيير پيدا كرده و اين فضاهاي تجاري بزرگ مقياس، شاهد استقبال شهروندان هستند. بازار كفاش ها با در برداشتن عناصر و كاركرد¬هاي مختلف، يكي از بازارهاي مهم در مجموعه بازار بزرگ تهران به شمار مي¬رود كه در اين مطالعه به عنوان نمونه مطالعاتي در مقايسه با كوروش مال بررسي شده است. كوروش مال نيز يكي از مجتمع هاي تجاري پر رونق با كاركردهاي مختلف در شهر تهران مي¬باشد. پژوهش حاضر با هدف مقايسه مطلوبيت مال‌‌ها و بازار‌‌هاي سنتي در جايگاه فضاي شهري به دنبال ارائه راهكارهايي به منظور ارتقاي مطلوبيت فضاهاي شهري در مال و بازار سنتي است. پژوهش حاضر از نظر هدف، در دسته پژوهش‌هاي كاربردي و از نظر روش در گروه پژوهش‌هاي توصيفي – تحليلي و هم چنين پيمايشي قرار مي گيرد. اطلاعات و داده هاي پژوهش با بررسي اسناد، مدارك و منابع كتابخانه‌‌اي، مشاهده، عكس برداري و پرسشنامه تهيه شده و براي تحليل داده ها نيز از روش هاي كمّي و كيفي اسفاده شده است. هر يك از شاخص هاي پژوهش كه از مباني نظري استخراج شده اند، به صورت توصيفي و تطبيقي در دو نمونه مطالعاتي مورد بررسي قرار گرفته¬اند. داده هاي حاصل از پرسشنامه نيز به وسيله آزمون هاي آماري مانند آزمونT تك نمونه و تحليل سلسله مراتبي (AHP) تحليل شده¬اند. نتايج نشان مي¬دهد طبق نظر كاربران اين دو فضا، برخي از شاخص ها در كوروش مال و برخي ديگر در بازار كفاش¬ها مطلوب ارزيابي مي¬شوند اما در كل مي¬توان گفت شاخص هاي ذيل معيار ادراك محيطي و معنايي در بازار و شاخص هاي ذيل معيار آسايش در كوروش¬مال داراي مطلوب ترين وضعيت هستند. در پايان نيز راهكارهايي به منظور ارتقاي مطلوبيت مال¬ها و بازار هاي سنتي ارائه شده كه اميد است به كار¬گيري آن¬ها موجب فراهم شدن فضاهاي شهري مطلوب¬تر گردد.

1403/01/25

Studying the Desirability of Urban Spaces in Shopping Malls Comparing to Traditional Bazaars Case study: Kafashha Bazaar and Koroush Mall in Tehran

1/1/1900 12:00:00 AM

Urban spaces have always been crucial elements of a city throughout human history. The concept of urban space extends beyond a typical area in such a way that, in addition to the general characteristics of a space, it includes aesthetic, cognitive, and complex economic and social values. The existence of urban spaces alone cannot make cities livable; instead, they must possess features and criteria that contribute to the desirability of these spaces. The desirability of an urban space requires simultaneous attention to both physical and non-physical factors, encompassing both the physical environment and content. In this way, citizens not only engage in obligatory activities but also tend to spend time in these spaces, establish social interactions, and enjoy recreational activities. Traditional bazaars were once vibrant public spaces in cities and played a crucial role in social and political transformations. In addition to being a commercial space, as an urban space, the bazaars served various functions for the city. Functions such as a gathering place for social events, celebrations, a place for trade and commerce, a focal point for protests and strikes, a platform for disseminating information, and a place for social interactions. Over time and in the transition from tradition to modernity, the form and concept of bazaars in cities have undergone changes, and currently, the function of these spaces as an urban space has diminished. Nowadays, these spaces have given way to malls and multi-purpose commercial centers. With the increasing growth of malls, people's preferences have changed, and citizens welcome these large-scale complexes. Kafashha Bazaar, by incorporating various elements and functions, is considered as one of the significant bazaars within the grand bazaar of Tehran. In this study, it has been examined as a case study in comparison with Kourosh Mall. Kourosh Mall is a thriving commercial complex with various functions in the city of Tehran. The present research aims to compare the desirability of malls and traditional bazaars as an urban space, seeking to provide solutions for enhancing the desirability of urban spaces in both malls and traditional bazaars. This research is classified as applied research in terms of objectives and descriptive-analytical and survey research in terms of methodology. The research data is collected through the study of documents, library resources, observation, photography, questionnaires. Both quantitative and qualitative methods are utilized for data analysis. Each of the research indicators, extracted from theoretical concept, is examined descriptively and comparatively in two case studies. The questionnaire data is analyzed using statistical tests such as the one-sample T-test and Analytic Hierarchy Process (AHP). The results indicate that, according to users' opinions, some indicators are considered desirable in Kourosh Mall, while others are preferred in Kafash Bazaar. However, overall, it can be concluded that in Koroush Mall the indicators about convenience and in Kafashha bazaar the indicators about environmental perception are considered as the most desirable ones. Finally, solutions are proposed to enhance the desirability of malls and traditional bazaars, with the hope that their implementation will contribute to creating more desirable urban spaces.

مطلوبيت فضاي شهري , بازار سنتي , مال , بازار كفاشها , كوروش مال

Urban Space Desirability , Traditional bazaar , mall , Kafashha bazaar , Koroush Mall

Seyede Fateme Momeni

Reza Kheyroddin