31195

آينده‌پژوهي شهرهاي جديد با رويكرد برنامه‌ريزي پس نگر (مطالعه موردي: شهر جديد صدرا)

كارشناسي ارشد

برنامه ريزي شهري

1400

22/1/1403

محمدصالح شكوهي بيدهندي

محمدصالح شكوهي بيدهندي

معمار و شهرسازي

پس از گذشت سه دهه از اجراي سياست توسعه شهري در قالب شهر هاي جديد در ايران، انتقاداتي نسبت به برآورده شدن توقعات، اهداف، سياست‌ها و راهكارهاي آن مطرح‌شده است. شهر جديد صدرا از جمله شهرهايي است كه همزمان با سياست ايجاد شهرهاي جديد در أواخر دهه 60 در مجاور شيراز جانمايي و احداث شد. عوامل تاثيرگذار بيروني و سياست متفاوت دولت ها در امر شهرسازي و سياست گذاري مسكن باعث شده است به مانند ساير شهر هاي جديد، شهر جديد صدرا تاكنون نتواند به تمام اهداف اوليه خود دست يابد و تا حدي به مولفه هاي كميت مدار جمعيت يعني ايجاد مسكن به عنوان سرپناه و نه به عنوان سكونت پاسخ داده است. از طرفي امروزه دغدغه شهرسازي و ايجاد شهرهاي جديد، تنها ايجاد سكونتگاه و تمركززدايي جمعيت از كلان‌شهرها نيست. بلكه توجه و احترام به محيط‌زيست و توسعه پايدار، توجه به هويت و فرهنگ، توجه به فناوري‌هاي مدرن، توازن بهتر زندگي و توجه به رفاه اجتماعي نيز از اهميت ويژه‌اي برخوردارند. در اين تحقيق تلاش شد در شرايط سراسر تغيير و عدم قطعيت كنوني، بخشي از روش‌ها، تكنيك‌ها و ابزارهاي آينده‌پژوهي در جهت نگاشت آينده هاي محتمل و ساخت آتيه‌اي مطلوب براي شهر جديد صدرا به عنوان نمونه اي از شهرهاي جديد كشور به كار گرفته شود. در اين راه در ابتدا چيستي و مفاهيم سه كليد واژه آينده‌پژوهي، شهرهاي جديد و برنامه‌ريزي پس نگر و ويژگي‌هاي آن و همچنين خصوصيات، مؤلفه‌ها و اصول كليدي آن‌ها، در شهرهاي جديد ارائه شد.همچنين مفاهيم، تاريخچه و ماهيت كليدواژه‌هاي اصلي تشريح گرديد تا در جهت دستيابي به مدل مفهومي و شناسايي شاخص‌ها و معيارهاي تأثيرگذار بر آينده‌پژوهي شهرهاي جديد استفاده شود. جهت‌ تعيين‌ عدم قطعيت هاي ‌و ‌پيشران‌هاي كليدي توسعه در آينده شهر جديد صدرا، ضمن بهر گيري از نظرات 25 متخصص و كارشناس در حوزه هاي مختلف در قالب پرسشنامه، از ‌روش ‌تحليل ‌اثرات‌ متقابل‌ استفاده‌ شد ‌. سپس‌، اطلاعات‌ خروجي ‌ از‌ اين‌ مرحله‌، بر‌ اساس‌ روش‌ سناريونويسي‌ مبتني‌ بر‌‌CIB وارد‌ نرم‌افزار‌ شد؛‌ تا‌ سناريوهاي ‌آينده‌ شهر جديد صدرا ‌تدوين ‌و ‌ارائه ‌شوند‌. پس از مشخص شدن سناريوهاي قوي و محتمل، سناريوهاي باوركردني و با سازگاري بالا و سناريوهاي ناسازگار، از بين سناريو هاي قوي و محتمل، گروه بندي سناريو هاي نزديك به هم در سه بخش با عناوين سناريوگروه اول؛ وضعيت مطلوب، سناريو گروه دوم؛ تغيرات بسيار كند؛ سناريو گروه سوم؛ وضعيت بحراني انجام گرديد و براي هر كدام چشم انداز و دورنما ترسيم شد. در انتهاي پژوهش بر اساس ماهيت هنجاري آينده‌پژوهي، به ارائه راهبردهاي جايگزين براي تمام سناريو هاي محتمل پرداخته شد و با توجه رويكرد پژوهش كه برنامه‌ريزي پس نگر است به تفصيل به ارائه برنامه راهبردي سناريوي پيشنهادي در قالب تدوين بيانيه چشم‌انداز، اهداف، راهبردها و سياست‌ها پرداخته شد كه انتظار مي‌رود استفاده از اين برنامه پيشنهادي، باعث ارتقاي كيفيت زندگي و آينده مطلوب تا افق 1420 را براي شهر صدرا فراهم نمايد. يافته هاي تحقيق نشان مي دهد كه پيشران هاي كليدي شهر صدرا شامل 9 شاخص: نظارت سازمان‌ها و نهادهاي شهري، چگونگي توسعه شهر، سياست‌هاي محلي و دولت، توسعه فناوري‌هاي ارتباطي و اطلاعاتي، الگوي آتي توسعه دروني شهر، ارزش‌افزوده ناشي از تغيير كاربري، نحوه مواجهه با طرح‌هاي حمايتي مسكن، اختلاط كاربري، نقش غالب اقتصادي شهر مي‌باشند كه ويژگي‌هاي لازم براي تدوين سناريوهاي پيش روي آينده شهر صدرا را دارا بودند. از اين بين براي 3 شاخص منتخب، سناريو نگاري، تعيين آينده هاي‌محتمل و برنامه‌ريزي راهبردي صورت پذيرفت.

1403/06/25

Futures Studies of new cities with a back-casting planning approach Case study: Sadra new city

1/1/1900 12:00:00 AM

Iran has not been far away from this field due to the imposed post-war conditions and has three decades of experience in creating new cities. After three decades of the implementation of this urban development policy, these expectations have not been met and criticisms have been raised regarding its goals, policies and solutions. Today, the concern of urban development and the creation of new cities is not only the creation of settlements and the decentralization of population from metropolises. Moreover, attention and respect for the environment and sustainable development, attention to identity and culture, attention to modern technologies, better balance of life and attention to social welfare are also of special importance. In this research, an attempt was made to apply some of the methods, techniques and tools of future research in the process of urban planning and identifying the key drivers of city development in the current conditions of change, uncertainty and complexity, and to build and map a desirable and preferred future for the new cities of the country. did In the second chapter of this research, an attempt has been made to present the concepts and concepts of futurism, new cities and back casting planning and its characteristics, as well as the characteristics, components and key principles of their realization in new cities. In this chapter, the topics, concepts, history and nature of the main keywords were explained in a general way in order to achieve the conceptual model and identify the indicators and criteria that influence the future research of new cities. . In the third chapter of the research, data analysis methods were investigated, and in this research, the normative paradigm of future research and the back casting planning approach were used. In the fourth chapter, in order to determine the key factors and key drivers of development in the future of the new city of Sadra, the mutual effects analysis method was used in the MICMAC software. Then, the output information from this stage was entered into Wizard Scenario software based on the CIB-based scenario writing method, so that the future scenarios of the new city of Sadra can be compiled and presented. After identifying strong and probable scenarios, believable scenarios with high compatibility and incompatible scenarios, according to the research approach which is back casting planning, the most favorable scenario for the future of the realization of Sadra city was determined among all the selected scenarios. At the end of the research, based on the normative nature of future studies and back casting planning, the strategic plan of the proposed scenario was presented in the form of a vision statement, goals, strategies and policies were developed, and it is expected that the use of this proposed plan will improve the quality of life and the desired future. to provide the horizon of 1420 for the city of Sadra.

شهرهاي جديد , آينده‌پژوهي , برنامه‌ريزي پس نگر , شهر جديد صدرا.

Futures Studies , new cities , back-casting , sadra

Ali Safari Daranjani

Dr. Saleh Shokohi Bidhendi