31421

كاربست نظريۀ انتقادي در آموزشِ معماري ايران

دكتراي تخصصي

معماري

1396

30/ 07/ 1403

دكتر اصغر محمدمرادي، دكتر غلامحسين معماريان

ندارد

دانشكده مهندسي معماري و شهرسازي

تعليم‌وتربيت انتقادي، كاربست نظريۀ انتقادي در آموزش است. متفكران تعليم‌وتربيت انتقادي به اين امر توجه مي‌كنند كه چه كساني كنترل فرايندهاي تعليم‌وتربيت را بر عهده دارند. به باور آنان تعليم‌وتربيت، نهاد مدرسه و برنامۀ درسي، فراتر از امور آكادميك بوده و داراي وجوه سياسي، اجتماعي و اقتصادي است. به كارگيري آموزه‌هاي تعليم‌وتربيت انتقادي در آموزش معماري، روابط ميان دانش، قدرت و تعليم را در حوزه معماري زير سوال مي‌برد. اين نوع آموزشِ معماري با نيت رهايي‌بخشي از سلطه فرهنگي بوده و معتقد است كه عمل آموزش معماري، عملي سياسي و فرهنگي است. بنابراين آموزش را در رابطه با جامعه بزرگتر بررسي مي‌كند تا دموكراسي را از طريق توسعه حرفۀ انتقاديِ معماري پيشرفت دهد. در اين راستا پژوهش حاضر تلاشي جهت جستجو و تفسير مصاديقِ نقدها و مباحث مطرح شده حول آموزشِ انتقاديِ معماري در غرب براي آموزش معماري در دانشگاه‌هاي ايران است. اين پژوهش ذيل «پارادايم رهايي‌بخشي» و با استفاده از چارچوب «روش‌شناسيِ انتقادي» اين پرسش را مطرح مي‌كند كه كدام بخش‌هاي آموزش معماريِ ايران ناعادلانه و در خدمت نابرابري‌هاي اجتماعي است و موجب بازتوليد و تشديد اين نابرابري‌ها مي‌شود. همچنين با كاربست نظريۀ انتقادي، اين سوال طرح مي‌شود كه چگونه مي‌توان براي محتواي آموزش معماري وجهي انتقادي قائل شد؟ در اين رساله بحث در مورد بي‌عدالتي‌ها در آموزش معماري در سه ساحت «پذيرش و ورود به آموزش»، «فرايند آموزش» و «هدف و محتواي آموزش» به اين نتيجه منجر مي‌شود كه مباحث تعليم‌وتربيتِ انتقاديِ معماري علي‌رغم برخي تفاوت‌ها در بستر فرهنگي، در آموزش معماري ايران قابل طرح بوده و مي‌توان با رويكرد رهايي‌بخشي به نقد آنان پرداخت. با توجه به برخي نابرابري‌هاي اجتماعي مرتبط با محيط ساخته‌شده در جامعه معاصر ايران، شايسته است با مطرح نمودن مباحث معماري انتقادي و نقدهاي اجتماعي آن در آموزش معماري، مقدمات يك حرفۀ تحول‌آفرين از اين رشته را فراهم نمود.

1403/08/06

Application of critical theory in Iranian architecture education

10/21/2025 12:00:00 AM

Critical education is the application of critical theory in education. Critical education thinkers pay attention to who controls the education process. According to them, education, school institution and curriculum are beyond academic matters and have political, social and economic aspects. Applying the considerations of critical education in architecture education questions the relationship between knowledge, power and education in the field of architecture. This type of architectural education aims to liberate from cultural domination and believes that the act of teaching architecture is a political and cultural act. It therefore examines education in relation to the larger society in order to advance democracy through the development of the critical profession of architecture. In this regard, the present research is an attempt to search and interpret examples of critiques and discussions raised about the critical education of architecture in the West for the Iranian architectural education with emphasis on the undergraduate course. This research under the "Emancipatory Paradigm" and using the "Critical Methodology" framework raises the question of which parts of Iran's architectural education are unfair and serve social inequalities and reproduce and intensify these inequalities. Also, with the application of critical theory, the question is raised, how can a critical aspect be given to the content of architecture education? In this thesis, the discussion about injustices in architecture education in the three areas of "admission and entry into education", "educational process" and "objective and content of education" leads to the conclusion that, despite some differences in the cultural background, the topics of critical pedagogy of architecture, in Iran's architectural education can be designed and can be criticized with an emancipatory approach. Considering some social inequalities related to the built environment in the contemporary society of Iran, it is appropriate to raise the issues of critical architecture and its social critiques in architectural education, to provide the foundations for a transformative career in this field.

نظريۀ انتقادي , مكتب فرانكفورت , تعليم‌وتربيت انتقادي معماري , بي‌عدالتي‌هاي آموزشي , پارادايم رهايي‌بخشي

Critical theory , Frankfurt school , Critical Pedagogy of architecture , educational injustices , emancipatory paradigm

Mahdi Ghaempanah

Dr. Asghar Mohammadmoradi , Dr. Gholamhossein Memariyan