31477

برنامه ريزي تاب آوري منطقه كلانشهري تهران با تاكيد بر زيرساخت هاي حياتي وابسته

كارشناسي ارشد

مهندسي شهرسازي

1400

1403/06/24

دكتر محمدصالح شكوهي بيدهندي

-

معماري و شهرسازي

شهرها براي حفظ عملكردهاي اساسي خود بايد تاب‌آور باشند و توانايي بازگشت به حالت اوليه خودرا پس از حوادث شديد داشته باشند. ساختارهاي كالبدي و شبكه‌هاي بنيادي كه به طور معمول با عنوان "زيرساخت" شناخته مي‌شوند، نقشي اساسي در عملكرد هر جامعه‌ي دارند. زيرساخت‌ها سيستم‌هاي وابسته به يكديگر با انواع مختلف وابستگي هستند و وابستگي متقابل آن‌ها مي‌تواند بر تاب‌آوري آن‌ها در برابر حوادث شديد تاثير بگذارد. زيرساخت‌هاي آب و حمل ونقل نيز در منطقه كلان‌شهري تهران از منظر وابستگي جغرافيايي به‌طور متراكم در كنار يكديگر قرار گرفته‌اند كه اين امر مي‌تواند سبب انتشار شكست از يك زيرساخت به زيرساخت ديگر شود. منطقه كلان‌شهري تهران با وجود لرزه‌خيزي بالا اما همواره در حال گسترش بوده و اكنون يكي از مناطق شهري آسيب‌پذير در برابر زلزله ‌است. خطر لرزه ‌بالا در تركيب با توزيع متراكم جمعيت و تمركز خدمات و شكل‌گيري آسيب‌پذيري‌هاي اجتماعي به اين معني است كه تهران يكي از مهم‌ترين مناطق كلان‌شهري جهان در معرض خطر زلزله است. از اين رو با بررسي مطالعات گذشته‌ي حوزه وابستگي زيرساختي با اتخاذ رويكردي فني-اجتماعي و در قالب يك چارچوب الگوريتمي ، سه هدف 1. شناسايي نقاط آسيب‌پذير در معرض خطر زلزله در درون شبكه وابسته زيرساخت‌هاي آب و حمل ونقل در منطقه كلان‌شهري تهران 2. ارزيابي ميزان تاب‌آوري منطقه كلان‌شهري تهران در برابر زلزله با توجه به ديدگاه آسيب‌پذيري اجتماعي در شبكه زيرساختي حمل ونقل و آب و 3. ارائه راهكارهاي اجرايي در رابطه با تاب‌آوري منطقه كلان‌شهري تهران با محوريت بر تاب‌آوري زيرساخت‌هاي حياتي وابسته آب و حمل ونقل تبيين شد. داده‌هاي تحقيق از طريق مركز آمار ايران و اداره آمار و اطلاعات استان تهران و همچنين سايت منبع باز OSM جمع‌آوري شدند. در مرحله اول چارچوب الگوريتمي با استفاده از مدل PCA در هر منطقه رودها و كانال‌ها و راه‌هاي كه بيشترين امتياز را داشتند و از نظر وابستگي جغرافيايي به يكديگر نزديك بودند به عنوان نقاط آسيب‌پذير انتخاب شدند و سپس با توجه به تعداد رودها، مخازن، تقاطع‌ها و راه‌هاي كه دچار شكست شدند، ميزان شكست در شبكه زيرساختي آب و حمل ونقل تعيين شد. سپس با استفاده از مدل BART و شاخص‌هاي آسيب‌پذيري اجتماعي، كاربري زمين و ميزان شكست در هر شبكه زيرساختي ميزان تاب‌آوري هر يك از مناطق مشخص شد. شهرستان‌هاي فيروزكوه، ورامين، ري و شميرانات، پايين‌ترين ميزان تاب‌آوري را نسبت به ديگر مناطق كلان‌شهري تهران دارا بودند. پس از مشخص شدن نقاط آسيب‌پذير و ارزيابي تاب‌آوري مناطق با اتخاذ نظريه‌ي تاب‌آوري تحول‌آفرين راهكارهاي جهت بهبود سطح تاب‌آوري منطقه كلان شهري تهران در سه سطح فردي، جمعي و سيستمي ارائه شد. در پايان آورده پژوهش را اهتمام به دريافت يك رويكرد كه بتواند مسائل وابستگي زيرساختي را به طورخاص با تخصص برنامه‌ريزي بيان كند مي‌توان برشمرد.

1403/07/23

Resilience planning of Tehran metropolitan area according to interdependent critical infrastructures

1/1/1900 12:00:00 AM

"Cities must be resilient to maintain their essential functions and have the ability to return to their original state after severe events. Physical structures and foundational networks, commonly referred to as 'infrastructure,' play a critical role in the functioning of any society. Infrastructures are interdependent systems with various types of dependencies, and their mutual dependency can affect their resilience against extreme events. Water and transportation infrastructures in the metropolitan area of Tehran are densely located alongside each other from a geographic dependency perspective, which could lead to the propagation of failure from one infrastructure to another. Despite Tehran's high seismic activity, the city has continued to expand and is now one of the most vulnerable urban areas to earthquakes. The combination of high seismic risk, dense population distribution, concentration of services, and the emergence of social vulnerabilities makes Tehran one of the most significant metropolitan areas in the world at risk of earthquakes. Therefore, by reviewing previous studies on infrastructure dependency and adopting a socio-technical approach within an algorithmic framework, three objectives were outlined: Identifying vulnerable points at risk of earthquakes within the interdependent water and transportation infrastructure network in the metropolitan area of Tehran; Assessing the resilience of the metropolitan area of Tehran against earthquakes, considering the perspective of social vulnerability within the water and transportation infrastructure network; Providing practical solutions related to the resilience of the metropolitan area of Tehran, focusing on the resilience of critical interdependent water and transportation infrastructures. The research data were collected through the Statistical Center of Iran, the Statistics and Information Office of Tehran Province, and the open-source platform OSM. In the first phase, the algorithmic framework utilized the PCA model to identify rivers, canals, and roads with the highest scores and geographical proximity as vulnerable points. Then, based on the number of rivers, reservoirs, intersections, and roads that failed, the extent of failure in the water and transportation infrastructure network was determined. Subsequently, using the BART model and social vulnerability indices, land use data, and the extent of failure in each infrastructure network, the resilience level of each region was assessed. Firuzkuh, Varamin, Rey, and Shemiranat counties exhibited the lowest resilience levels compared to other areas in the metropolitan region of Tehran. After identifying the vulnerable points and assessing the resilience of the regions, solutions were provided to improve the resilience level of the metropolitan area of Tehran at three levels: individual, collective, and systemic, by adopting the theory of transformational resilience. In conclusion, the contribution of this research can be viewed as an attempt to formulate a specialized planning approach to address infrastructure dependency issues."

تاب آوري , منطقه كلان شهري تهران , زيرساخت هاي وابسته , آسيب پذيري اجتماعي

resiliency , Tehran metropolitan area , social vulnerability , interdependent infrastructures

Mohammad Mahdi Ghorbani

dr. Mohammad Saleh shokouhi