31834

طراحي پارك خطي راه‌آهن تهران - تبريز با بهره‌گيري از الگوهاي بايوفيليك به منظور ارتقاء سلامت كاربران

كارشناسي ارشد

معماري منظر

1400

1403/07/14

دكتر محسن فيضي- دكتر مهدي خاكزند

--

معماري و شهرسازي

در دنياي امروز، با توجه به شهرنشين شدن بيشتر جامعه، نياز به ايجاد فضاهاي سبز و طبيعي درون شهرها بيش از پيش احساس مي‌شود. پارك‌ها جزيي از نظام كالبدي شهر هستند كه افراد زمان زيادي را در آن سپري مي‌كنند. يكي از راه‌هاي موثر براي ايجاد اين فضاها، طراحي پارك‌هاي خطي با رويكرد بايوفيليك است. طراحي پارك‌هاي خطي با تمركز بر بايوفيليك، به معناي ادغام عناصر طبيعي و زيستي در فضاهاي شهري است كه به افراد احساس آرامش، خوشبختي و اتصال به طبيعت را مي‌بخشد. فضاهاي رهاشده آسيب‌هاي زيادي را به همراه دارند؛ از اين‌رو به نظر مي‌رسد بازطراحي راه‌آهن‌هاي رهاشده از جمله محدوده مطالعاتي پژوهش حاضر (راه‌آهن تهران-تبريز) علاوه بر كاهش آسيب‌هاي اجتماعي سبب ارتقاء سلامت كاربران، افزايش پويايي و درنهايت زمينه‌ساز ايجاد يك جاذبه گردشگري مي‌شود. اين مهم با جذب افراد، گسترش تعاملات اجتماعي و افزايش زماني كه افراد در آنجا مي‌گذرانند باعث تاثيرات مثبتي بر سلامت روح و روان آنان شود. هدف اصلي اين پژوهش، طراحي پارك خطي راه‌آهن تهران-تبريز مبتني بر ترجيحات كاربران در جهت ارتقاء سلامت با استفاده از رويكرد بايوفيليك در قسمت فوقاني تونلي راه‌آهن مذكور مي‌باشد؛ كه بتواند درنهايت با ارائه راهكارها و الگوهاي طراحي مناسب براي اين نوع فضاها به بهبود كيفيت زندگي شهروندان، ارتقاء سلامت كابران و همچنين افزايش ارتباط آن‌ها با محيط‌زيست كمك كند. از حيث روش‌شناسي، پژوهش حاضر بر اساس هدف كاربردي و بر اساس ماهيت توصيفي - تحليلي و تجويزي است. براي اين منظور، به شيوه استنادي با مروري بر ادبيات و نوشتگان مرتبط با پارك خطي و رويكرد بايوفيليك و همچنين استفاده از تجارب مشابه، معيارهاي آن تبيين و با استفاده از مطالب گردآوري شده، متغيرها مشخص و جهت سنجش هر يك از آن‌ها، تعدادي گويه و سوال تدوين شد كه ساختار پرسشنامه را تشكيل داده‌اند. در نهايت پرسشنامه افتراق معنايي با روش پيمايشي در محدوده مطالعاتي سنجيده مي‌شود. پرسشنامه داراي 17 سوال تخصصي جهت سنجش و نظرخواهي از ساكنان درخصوص ميزان تاثيرگذاري هر يك از معيارهاي بايوفيلك در ارتقاء سلامت كاربران است. نمره¬گذاري گويه¬ها مطابق با طيف پرسشنامه افتراق معنايي از 3 الي 3- مي‌باشد و داده¬هاي حاصل در نرم افزار SPSS مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته شد. يافته‌هاي پژوهش حاضر نشان مي‌دهد كه در طراحي پارك خطي راه‌آهن تهران-تبريز با استفاده از رويكرد بايوفيليك، معيارهاي سبزينگي و گياهان بومي منطقه، گياهان معطر، صداي طبيعت )صداي آب و پرندگان(، وجود آب‌نما و فواره، وجود درختان دائم سبز، استفاده از فرم‌هاي منحني) اشكال و الگوهاي بايومورفيك(، استفاده از اشكال الهام گرفته از فرم¬هاي زنده مانند اشكال لانه زنبوري، صدفي، ورونويي، بكارگيري مصالح بوم آورد و طبيعي مانند چوب و وجود آلاچيق و ساير پناهگاه‌ها با ميانگين امتياز بالايي از نظر ساكنان به ترتيب بيشترين تاثير را بر ارتقاء سلامت و آرامش كاربران خواهد داشت و ساير صفات و معيارها نيز در رتبه‌هاي بعدي قرار مي‌گيرد. اين نتايج مبناي تعيين الگوهاي بايوفيليك و طراحي نهايي محدوده مطالعاتي قرار گرفت و در ادامه راهكارهايي براي ارتقاء سلامت كاربران نيز ارائه گرديده است. درمجموع مي¬توان گفت طرح پيشنهادي و ارائه راهكارهاي پيشنهادي قادر است در گام اول نقش مهم و حياتي طبيعت در ارتقاء سلامت شهروندان را برجسته كند و در گام بعدي زمينه¬هاي مناسبي را براي برنامه¬ريزي، ايجاد تسهيلات و زيرساخت‌هاي مناسب براي گردشگري و مهم¬تر از همه ترويج فضاهاي سبز و سالم در فضاهاي رهاشده (مانند راه‌آهن) با رعايت اصول معماري منظر فراهم كند و اميد است كه نتايج آن بهبود قابل‌ ملاحظه‌اي در سلامت جامعه شهري داشته باشد.

1403/10/16

Designing the linear park of Tehran-Tabriz railway using biophilic patterns to improve the health of users

1/1/1900 12:00:00 AM

In today's world, with the increasing urbanization of society, the need for creating green and natural spaces within cities is felt more than ever. Parks are an integral part of the urban fabric, where people spend significant amounts of time. One effective way to create these spaces is through the design of linear parks with a biophilic approach. Designing linear parks with a focus on biophilia means integrating natural and biological elements into urban spaces, providing individuals with feelings of calmness, happiness, and a connection to nature. Abandoned spaces come with significant drawbacks; therefore, it seems that redesigning abandoned railways, including the study area of this research (the Tehran-Tabriz railway), not only reduces social harms but also enhances the well-being of users, increases vitality, and ultimately lays the groundwork for the creation of a tourism attraction. This is expected to positively impact the mental health of individuals by attracting them, expanding social interactions, and increasing the amount of time they spend in these areas. The main objective of this research is to design a linear park along the Tehran-Tabriz railway based on user preferences to promote health utilizing a biophilic approach in the upper part of the aforementioned railway tunnel. Ultimately, it aims to improve citizens' quality of life and enhance users' health while increasing their connection to the environment by providing suitable solutions and design patterns for such spaces. In terms of methodology, this research is applied in purpose and descriptive-analytical and prescriptive in nature. For this purpose, through a literature review on linear parks and the biophilic approach, as well as drawing on similar experiences, the criteria were established; variables were identified based on the collected material, and a number of statements and questions were formulated to constitute the questionnaire structure. Finally, a semantic differential questionnaire was assessed within the study area. The questionnaire contains 17 specialized questions aimed at assessing the impact of each biophilic criterion on promoting user health based on residents' opinions. The scoring of the criteria follows the semantic differential scale ranging from -3 to +3, and the resulting data was analyzed using SPSS software. The findings of the current research indicate that the design of the linear park along the Tehran-Tabriz railway, utilizing a biophilic approach, highly values criteria such as greenery and native plants, aromatic plants, natural sounds (such as water and birds), the presence of fountains and water features, evergreen trees, the use of curved forms (biomorphic shapes), inspirations drawn from natural forms like honeycomb, shell-like shapes, and Voronoi patterns, the use of indigenous and natural materials like wood, and the presence of kiosks and other shelters. These criteria, with highest average scores are considered by residents to have the greatest positive impact on promoting users' health and tranquility, while other traits and criteria follow in subsequent ranks. These results formed the basis for determining biophilic patterns and the final design of the study area, followed by proposed strategies to enhance user health. In conclusion, it can be said that the proposed design and recommendations can initially highlight the crucial role of nature in promoting citizens' health and subsequently create suitable grounds for planning and establishing infrastructure for tourism and, importantly, promoting green and healthy spaces in abandoned areas (such as railways) while adhering to landscape architecture principles. It is hoped that the results will lead to significant improvements in the health of the urban community.

پارك خطي , راه‌آهن تهران-تبريز , بايوفيليك , سلامت كاربران

Linear park , Tehran-Tabriz railway , Biophilic , Users health

Mahsa Rezaeinezhad

Dr Mohsen Feizi- Dr Mehdi Khakzand