33129

طراحي شبكه زنجيره تأمين پايدار و تاب‌آور مواد غذايي تحت ريسك‌هاي اختلالي: مطالعه موردي روغن خوراكي در ايران

كارشناسي ارشد

مهندسي صنايع

1400

1403/07/14

دكتر محمد سعيد جبل عاملي

دكتر آرمين جبارزاده

مهندسي صنايع

روغن خوراكي يكي از مهم‌ترين مواد غذايي پايه در سبد غذايي جوامع مختلف است. طراحي و مديريت كارآمد زنجيره تأمين روغن خوراكي نقش حياتي در تأمين امنيت غذايي، توسعه اقتصادي و حفاظت از محيط زيست ايفا مي‌كند. اين پژوهش يك مدل رياضي چندهدفه، چند دوره‌اي براي طراحي شبكه زنجيره تأمين روغن خوراكي پايدار و تاب‌آور تحت ريسك‌هاي اختلالي و عملياتي ارائه مي¬دهد. شبكه زنجيره تأمين شامل مراحل كشت دانه‌هاي روغني، استخراج روغن، تصفيه و توليد روغن خوراكي و توزيع محصول نهايي است. هدف مدل، بيشينه‌سازي سود، كمينه‌سازي اثرات زيست‌محيطي و بيشينه‌سازي منافع اجتماعي است. ضرورت اين مدل در يكپارچه‌سازي جامع ملاحظات پايداري، تاب‌آوري و در نظر گرفتن ريسك‌هاي اختلالي و عملياتي در طراحي زنجيره تأمين روغن خوراكي است كه در ادبيات موجود به طور محدود مورد بررسي قرار گرفته است. براي مقابله با ريسك‌هاي اختلالي، مدل از استراتژي‌هاي تاب‌آوري واكنشي مانند تأمين‌كنندگان پشتيبان دانه روغني و روغن خام، و همچنين استراتژي‌هاي تاب‌آوري پيشگيرانه مانند ظرفيت اضافي در مراحل مختلف زنجيره تأمين استفاده مي‌كند. اين استراتژي‌ها ضروري هستند تا زنجيره تأمين در برابر اختلالات ناشي از عوامل طبيعي يا انساني مقاوم باشد. ريسك‌هاي عملياتي نيز با مدل‌سازي تقاضاي اوليه نامشخص با استفاده از يك تابع فازي ذوزنقه‌اي مديريت مي‌شوند. همچنين، مدل يك زنجيره تأمين حلقه بسته را در نظر مي‌گيرد كه در آن بخش اعظم هگزان مورد استفاده در تصفيه روغن بازيافت و به زنجيره بازگردانده مي‌شود. اين ويژگي به كاهش مصرف مواد خام و آلودگي زيست‌محيطي كمك مي‌كند. علاوه بر اين، مدل زمان‌بندي كشت را به منظور افزايش خودكفايي و صرفه جويي در هزينه¬ها در نظر مي¬گيرد. مدل پيشنهادي چارچوبي تصميم‌گيري را فراهم مي‌كند كه به مديران زنجيره تأمين امكان توسعه راهبردهاي مقاوم و انطباق‌پذير براي يك صنعت روغن خوراكي پايدار و تاب‌آور را مي‌دهد. از نتايج حاصل از استقرار مدل رياضي پيشنهادي در صنايع غذايي كشور ايران مي¬توان به سود حاصل از زنجيره تأمين حلقه بسته نسبت به زنجيره تأمين رو به جلو كه 17% باعث افزايش سوددهي مي¬شود اشاره نمود. از ديگر نتايج حاصل از مدل رياضي اين پژوهش مي¬توان به اين موضوع اشاره كرد كه به‌طور كلي، تركيب منابع تأمين (دانه روغني و روغن خام) به‌عنوان يك استراتژي تاب‌آوري، بيشترين كارايي را در افزايش سود نشان مي‌دهد.

1403/12/19

Designing a sustainable and resilient food supply chain network under disruption risks: a case study of edible oil in Iran

10/5/2025 12:00:00 AM

Edible oil is one of the most essential staple food items in the dietary basket of various communities. Efficient design and management of the edible oil supply chain play a vital role in ensuring food security, economic development, and environmental protection. This research presents a multi-objective, multi-period mathematical model for designing a sustainable and resilient edible oil supply chain network under disruption and operational risks. The supply chain network includes the stages of oilseed cultivation, oil extraction, refining and edible oil production, and distribution of the final product. The model aims to maximize profit, minimize environmental impacts, and maximize social benefits. The necessity of this model lies in the comprehensive integration of sustainability considerations, resilience, and the consideration of disruption and operational risks in the design of the edible oil supply chain, which has been limited in the existing literature. To address disruption risks, the model utilizes reactive resilience strategies such as backup oilseed and crude oil suppliers, as well as proactive resilience strategies such as excess capacity at various stages of the supply chain. These strategies are essential to make the supply chain robust against disruptions caused by natural or human-induced factors. Operational risks are also managed by modeling uncertain initial demand using a trapezoidal fuzzy function. Additionally, the model considers a closed-loop supply chain where a significant portion of the hexane used in oil refining is recycled and reintroduced into the chain, contributing to the reduction of raw material consumption and environmental pollution. Furthermore, the model incorporates crop scheduling to enhance self-sufficiency and cost savings. The proposed model provides a decision-making framework that enables supply chain managers to develop robust and adaptive strategies for a sustainable and resilient edible oil industry. The results obtained from the implementation of the proposed mathematical model in Iran's food industry indicate that the profit generated from the closed-loop supply chain is 17% higher than that of the forward supply chain, leading to increased profitability. Another outcome of the mathematical model in this research highlights that, overall, the combination of supply sources (oilseeds and crude oil) serves as a resilience strategy, demonstrating the highest efficiency in profit enhancement.

زنجيره تأمين مواد غذايي كشاورزي , زنجيره تأمين حلقه بسته , طراحي شبكه زنجيره تأمين روغن خوراكي , اختلال , پايداري , تاب¬آوري , قيمت¬گذاري , برنامه¬ريزي چند هدفه

Agricultural food supply chain , Closed-loop supply chain , Edible oil supply chain network design , Sustainability , Disruption , Resilience , Pricing , Multi-objective programming

Amirreza Dolatkhah Dolatsara

Dr. Mohammad Saeed Jabal Ameli